| rdfs:comment
| - The Wojski was an officer in medieval Poland, responsible for the security of voivodships or districts at times when voivods and castellans had accompanied the szlachta (nobility) to war. With time, the wojski's responsibilities were take over by starostas, and "wojski" became an honorary district office in the Polish-Lithuanian Commonwealth.
* Wojski koronny - Crown Wojski
* Wojski litewski - Lithuanian Wojski
* Wojski wiekszy - Major Wojski
* Wojski mniejszy - Minor Wojski
* Wojski grodzki - City Wojski
* Wojski zamkowy - Castle Wojski
- Wojski - po łacinie tribunus, urząd jeden z dawniejszych, bo mamy go w dokumentach już od wieku XII. W r. 1209 występuje Dzierży kraj tribunus kaliski, r. 1230 Sobiesław tribunus lubelski. Odtąd już ci ziemscy trybuni, pojawiają się ciągle po dyplomatach. Zygmunt August r. 1550 stanowił, że tylko tych nowych wojskich przy urzędach pozostawi, którzy mają zamki, a to dlatego, żeby sił pospolitego ruszenia nie umniejszać. W Koronie wojski większy zienisk miał stopień między łowczym a pisarzem ziemskim, wojsk zaś mniejszy był urzędnikiem przedostatnim.
|
| abstract
| - Wojski - po łacinie tribunus, urząd jeden z dawniejszych, bo mamy go w dokumentach już od wieku XII. W r. 1209 występuje Dzierży kraj tribunus kaliski, r. 1230 Sobiesław tribunus lubelski. Odtąd już ci ziemscy trybuni, pojawiają się ciągle po dyplomatach. Wojscy byli nie tylko książęcy. Panowie miewali także oficjalistów pod tą nazwą: tak pod r. 1350 nazwany już jest po polsku „wojski", którego miał w swych dobrach Maciej z Golanczewa, biskup kujawski. Tacy wojscy bywali poborcami opłat i stróżami porządku publicznego, może dowódcami pachołków i milicji nadwornej. Wojscy ziemscy byli jak się zdaje zastępcami kasztelanów, strażnikami zamków, powiatów i ziem całych w czasie wojny. W Polsce piastowskiej każda okolica ludniejsza miała warowne okopisko z palisadami i drewnianym zamkiem, jako miejsce schronienia dla okolicznej ludności i jej mienia przed napadami nieprzyjaciół. Gdy rycerstwo wyruszyło w pole, a jego rodziny, dobytek i kmiecie zbieżeli do grodu takiego, musiał być przecie mąż wojskowy, który nad spokojnością powiatu czuwał, pilnował porządku i bezpieczeństwa zamku, który służył za schronienie rodzinom i ich mieniu. Takim mężem wojskowym był „wojski". Gdy każdy szlachcic, który tylko broń mógł nosić, musiał spieszyć w pole, na trzecie wezwanie króla przez wici, jeden wojski, a był nim zwykle posiwiały w bojach rycerz, pozostawał na straży swego powiatu i zamku i załatwiał sprawy rodzin osieroconych. Stąd urosła tradycja, że wojski był z urzędu opiekunem żon, matek i córek szlachty, która poszła na wojnę. „Wojskich powinność była przestrzegać bezpieczeństwa w swych ziemiach, skora szlachta wyciągnie na pospolite ruszenie", powiada Skrzetuski w „Prawie politycznem narodu polskiego". Zygmunt I na żądanie szlachty ustanawia coraz nowe urzędy wojskich, zapewne zamkowych, bo ziemscy byli już wszędzie. Ale się wkrótce opatrzył, że było ich za dużo, więc na sejmie r. 1538 postanowił, że nowi wojscy do śmierci zostaną na swych urzędach, które po ich śmierci ustaną, i król już nowych nie zamianuje, tylko stare urzędy będzie rozdawał zasłużonym wojakom. Zygmunt August r. 1550 stanowił, że tylko tych nowych wojskich przy urzędach pozostawi, którzy mają zamki, a to dlatego, żeby sił pospolitego ruszenia nie umniejszać. W Koronie wojski większy zienisk miał stopień między łowczym a pisarzem ziemskim, wojsk zaś mniejszy był urzędnikiem przedostatnim. W Litwie wojski miał wyższą godność, bo szedł po sędziach a przed stolnikiem. Kijowszczyzna, Wołyń i Podole przyjmuje dla wojskich hierarchię koronną w czasie unii lubelskiej, alei Ruś czerwona ma już wojskich w r. 1436. W województwach pruskich nie było wcale tego urzędu. Wojski miał też jakiś z sądownictwem stosunek, zapewne podczas pospolitego ruszenia, bo konstytucja z r. 1653 powiada, że „na miejsce wojskiego parczewskiego, gdzie jurysdykcji sądowej nie masz, wojskiego łukowskiego postanawiam". Wieszcz polski Jan Kochanowski, który odrzucił krzesło senatorskie kasztelana połanieckiego, przyjął r. 1579 urząd wojskiego w województwie sandomierskim. Prawo nakazywało, iż „mieszkanie w zamkach, tak podstarości, jako i wojski ma mieć". Gdy rycerstwo wyciągnęło na kresy, a wtedy w opuszczonych przez szlachtę wsiach i miastach pojawiały się rozboje i swawola, „więc wojscy i sędziowie grodzcy dostatku żałować nie będą, żeby to hultajstwo chwytać". Ze słów powyższych najlepiej widać obowiązki wojskiego, które polegały na czujności w sprawie bezpieczeństwa publicznego, a cenione były jako prawdziwa zasługa obywatelska. Wyrażenie konstytucji, iż „dostatku żałować nie będą", odnosi się do tego, że niektórzy wojscy mieli uposażenie pewne z dzierżaw koronnych i takich nazywano beneftciati, obdarowani. Beneficiati są tylko wojscy więksi, t. j. ziemscy i grodowi, którzy rządzili po zamkach. Tylko w Litwie nie rozdwoili się wojscy, ale był jeden w każdym powiecie, a za to zasiadł między dygnitarzami „wojski Wielkiego księstwa Litewskiego", jakiego w Koronie nie było. Toteż Lengnich powiada, że „trzech jest w Litwie generalnych dygnitarzy, których nie ma w Koronie : jeometra, wojski i piwniczny. Ostatnim wojskim W. Ks. Litewskiego był Michał Zaleski, zasłużony poseł trocki na sejm czteroletni. Wojskich zamkowych wcale już nie widać w XVIII wieku, bo i zamki szły w ruinę i pospolite ruszenie nie było powoływane. Księga Rzeczy Polskich wyd. Macierzy Polskiej (1898) Kategoria:Urzędy w dawnej Polsce
- The Wojski was an officer in medieval Poland, responsible for the security of voivodships or districts at times when voivods and castellans had accompanied the szlachta (nobility) to war. With time, the wojski's responsibilities were take over by starostas, and "wojski" became an honorary district office in the Polish-Lithuanian Commonwealth.
* Wojski koronny - Crown Wojski
* Wojski litewski - Lithuanian Wojski
* Wojski wiekszy - Major Wojski
* Wojski mniejszy - Minor Wojski
* Wojski grodzki - City Wojski
* Wojski zamkowy - Castle Wojski
|
![[RDF Data]](/fct/images/sw-rdf-blue.png)