| abstract
| - Naprzód, nie chcąc nadawać zbyt wielkich rozmiarów statkowi powietrznemu, postanowił napełnić go gazem wodorodnym, który jest czternaście i pół razy lżejszy od powietrza. Wyrób tego gazu jest łatwy i najlepiej daje się stosować do doświadczeń żeglugi powietrznej. Po dokładnem obliczaniu doktór się przekonał, że wszystkie niezbędne przedmioty w podróży ważyć będą cztery tysiące funtów, należało przeto otrzymać siłę; podnoszenia balonu, zdolną unieść ten ciężar. Cztery tysiące funtów ciężaru znaczy to samo, co wypróżnienie czterdziestu czterech tysięcy ośmiuset czterdziestu siedmiu stóp sześciennych powietrza, czyli co na jedno wychodzi, czterdzieści cztery tysiące ośmset czterdzieści siedm stóp sześciennych powietrza waży blisko cztery tysiące funtów. Dając balonowi zdolność czterdziestu czterech tysięcy ośmiuset czterdziestu siedmiu stóp sześciennych i zamiast powietrza zapełniając go gazem wodorodnym, który, czternaście i pół razy lżejszy, waży tylko dwieście siedmdziesiat sześć funtów, nastaje zerwanie równowagi czyli różnica o trzy tysiące siedmset dwadzieścia cztery funty. Ta to różnica między ciężarem gazu zawartego w balonie i ciężarem otaczającego powietrza, stanowi siłę wzlotu balonu. Gdyby jednak wpuszczono do balonu czterdzieści cztery tysiące ośmset czterdzieści stóp sześciennych gazu o którym mowa, byłby całkowicie napełniony; tak atoli nie należy czynić, bo w miarę jak statek wznosi się w mniej zgęszczone warstwy powietrza, gaz w nim zawarty staje się rozprężliwszym i mógłby rozerwać statek. Pospolicie więc zapełniają tylko dwie trzecie balonu. Ale doktór mając pewien projekt sobie znany, postanowił tylko w połowie zapełnić statek, a ponieważ chodziło o zabranie czterdziestu czterech tysięcy ośmiuset czterdziestu siedmiu stóp sześciennych wodorodu, dać balonowi zdolność prawie podwójną. Nadał balonowi formę podłużna jako wygodniejszą; średnica pozioma miała pięćdziesiąt stóp, a średnica pionowa siedmdziesiat pięć; otrzymał więc sferoidę o sile wzlotu dziewięćdziesięciu tysięcy stóp sześciennych. Doktór Fergusson miałby większe szansę powodzenia, gdyby mógł użyć dwóch balonów; bo gdyby jeden pękł w powietrzu, możnaby, wyrzuciwszy balast, utrzymywać się w obłokach z pomocą drugiego. Ale kierowanie dwoma statkami powietrznemi jest rzeczą nader trudną, zwłaszcza gdy chodzi o utrzymanie równej siły wzlotu. Po dojrzałym namyśle, Fergusson urządził swój statek w ten sposób, że otrzymał korzyści dwóch balonów, a uniknął ich niedogodności; zbudował bowiem dwa nierównej wielkości i jeden zamknął w drugim. Balon zewnętrzny, którego rozmiary podaliśmy wyżej, zawierał mniejszy tego samego kształtu, który miał tylko czterdzieści pięć stóp średnicy poziomej, a sześćdziesiąt ośm średnicy pionowej. Siła przeto wewnętrznego balonu równała się sześćdziesięciu siedmiu tysiącom stóp sześciennych; pływał w otaczającym go gazie, a klapa otwierająca się z jednego balonu do drugiego, w potrzebie utrzymywała między niemi kommunikacje. Takie urządzenie tę miało korzyść, że gdy potrzeba było upuścić gazu by zbliżyć się ku ziemi, wypuszczano naprzód gaz z wielkiego balonu, który choćby zupełnie został wypróżniony, jeszcze niniejszy balon zostawał nietknięty; wówczas można było zrzucić zewnętrzna powłokę, jako ciężar nieużyteczny, a pozostały drugi statek powietrzny, należycie zapełniony gazem, dzielnie opierał się wiatrom. Nadto, wrazie przypadku rozdarcia zewnętrznego balonu, drugi pozostawał nietknięty. Obydwa balony zbudowane były z lyońskiej kitajki w kraty, powleczonej gutaperczą. Materja ta gumo-żywiczna zupełnie jest nieprzenikliwa i niedostępna kwasom i gazom. U wyższego bieguna globu, gdzie wysilenie jest największe, kitajka złożona bywa we dwoje. Taka powłoka mogła utrzymać gaz bardzo długo. Dziewięć jej stop kwadratowych ważyło pół funta, a ponieważ powierzchnia balonu miała blisko jedenaście tysięcy sześćset stóp kwadratowych, więc cała powłoka ważyła sześćset pięćdziesiąt funtów. Powłoka wewnętrznego balonu miała tylko dziewięć tysięcy dwieście stóp kwadratowych powierzchni i nie ważyła więcej nad pięćset dziesięć funtów, czyli razem tysiąc sto sześćdziesiąt funtów. Sznur do dźwigania łódki skręcony był z mocnej konopi; dwie klapy, niby ster okrętu, były osobliwym przedmiotem troskliwości doktora. Łódka kulistego kształtu, stóp piętnaście średnicy, zbudowaną była z łoziny, opatrzonej cienkiemi obręczami żelaznemi, a u spodu elastycznemi sprężynami dla osłabienia uderzeń. Wraz ze sznurem ważyła dwieście ośmdziesiąt funtów. Prócz tego doktor kazał zrobić dwie skrzynie blaszane, grubości dwóch linji; łączyły je z sobą rury opatrzone kruczkami; dołączył do tego rurę wężową dwa cale średnicy, składającą się z dwóch ramion prostych nierównej długości; dłuższe miało dwadzieścia pięć, a krótsze stóp piętnaście. Skrzynie blaszane ustawione były w łodzi tak, by jak najmniej zajmowały miejsca; rura wężowa, którą miano dopasować później, zapakowaną była oddzielnie wraz z silnym stosem elektrycznym Buntzena. Przyrząd ten tak dowcipnie był skombinowany, że wraz z dwudziestu pięciu garncami wody zawartemi w osobnej skrzyni, ważył tylko siedmset funtów. Narzędzia przeznaczone do podróży, składały się z dwóch barometrów, dwóch termometrów, dwóch bussoli, sextanta, dwóch chronometrów, sztucznego poziomu i altazimuta do poznawania przedmiotów dalekich i niedostępnych. Obserwatorjum w Greenwich ofiarowało swą pomoc doktorowi, który zresztą nie zamierzał czynić doświadczeń fizycznych, lecz tylko chciał znać swój kierunek i oznaczyć położenie głównych rzek, gór i miast. Zaopatrzył się w trzy mocne kotwice żelazne i w lekką, a trwałą drabinkę jedwabną pięćdziesiąt stóp długą. Obrachował dokładnie ciężar zapasów żywności, składających się z herbaty, kawy, solonego mięsa i pennikanu, mieszaniny która w małej objętości zawierała dużo rzeczy pożywnych. Oprócz dostatecznego zapasu wódki, miał jeszcze dwie skrzynie na wodę, z których każda mogła zawierać dwadzieścia pięć garncy. Spożywanie tych pokarmów zwolna zmniejszać musiało ciężar unoszony przez statek powietrzny, wiedzieć bowiem trzeba, że nadzwyczajnie jest czułą równowaga balonu w atmosferze i że strata nieznaczącego prawie ciężaru nie mało zmienia siłę wzlotu. Doktor nie zapominał o namiocie który miał pokrywać część łodzi, ani o kołdrach które stanowiły całą pościel podróżnych, ani wreszcie o strzelbach myśliwca, zapasie kul i prochu. Oto ogół jego rachunków: Tyle przedmiotów składało się na 4000 funtów które doktór Fergusson zamierzał unieść w powietrze: zabierał tylko dwieście funtów balastu, na nieprzewidziany wypadek, liczył bowiem na to, że dzięki swemu aparatowi, nie będzie go używał.
|
![[RDF Data]](/fct/images/sw-rdf-blue.png)